Slodkaciaza logo

Rozpoznawanie cukrzycy ciążowej

Cukrzyca ciążowa (ang. GDM - Gestational Diabetes Mellitus) jest najczęściej występującym powikłaniem metabolicznym, które jest obecnie stwierdzane u kobiet ciężarnych.

Warunkiem dobrej kontroli cukrzycy ciążowej (GDM) jest odpowiednio wczesne jej wykrycie oraz jak najszybsze wdrożenie właściwego postępowania. Z tego powodu, zgodnie z obowiązującymi zaleceniami Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego (PTG) oraz Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD), każda ciężarna w Polsce poddawana jest dwukrotnie w czasie ciąży badaniom przesiewowym w kierunku zaburzeń tolerancji węglowodanów.

Oznaczenie stężenia glukozy na czczo

Według obowiązującego Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie standardów postępowania medycznego przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki okołoporodowej sprawowanej nad kobietą w okresie fizjologicznej ciąży, fizjologicznego porodu, połogu oraz opieki nad noworodkiem, każda kobieta spodziewająca się dziecka powinna udać się na pierwszą wizytę kontrolną przed końcem 10 tygodnia ciąży.

Pierwszym badaniem oceniającym funkcjonowanie gospodarki węglowodanowej w czasie ciąży u każdej kobiety jest oznaczenie stężenia glukozy w osoczu krwi żylnej na czczo - od jego wyniku uzależnione jest bowiem dalsze postępowanie.  

Uzyskane wyniki oznaczenia stężenia glukozy w osoczu krwi żylnej na czczo, mogą przedstawiać się następująco:

  • wynik prawidłowy: <92 mg/dl (<5,1mmol/l)
  • wynik nieprawidłowy: 92-125 mg/dl (5,1-6,9mmol/l) – wymaga jak najszybszego skierowania pacjentki na doustny test obciążenia glukozą (ang. oral glucose tolerance test, OGTT)
  • wynik nieprawidłowy >125 mg/dl (>6,9mmol/l) – wymaga jak najszybszego powtórzenia badania, gdyż dwukrotne uzyskanie nieprawidłowego wyniku stężenia glukozy na czczo (przekraczającego 125 mg/dl) uprawnia lekarza do rozpoznania cukrzycy.

W przypadku uzyskania prawidłowego wyniku oznaczenia glikemii na czczo, dalszą diagnostykę w kierunku zaburzeń metabolizmu węglowodanów należy zaplanować na II trymestr ciąży. W tym czasie, a dokładnie pomiędzy 24, a 28 tygodniem ciąży, wykonywany jest doustny test obciążenia glukozą (OGTT).

Uzyskanie nieprawidłowego wyniku oznaczenia glukozy na czczo, wymaga natomiast natychmiastowego wdrożenia dalszego postępowania diagnostycznego, które polegać może na powtórnym oznaczeniu poziomu glukozy, bądź jak najszybszym wykonaniu doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT). Celem badań jest potwierdzenie, bądź wykluczenie występowania nieprawidłowości metabolizmu węglowodanów, które mogły się skrycie rozwijać u kobiety jeszcze przed ciążą.

 

 

Doustny test obciążenia glukozą 

Doustny test obciążenia glukozą (OGGT) przeprowadzany jest standardowo w II trymestrze ciąży, pomiędzy 24 a 28 tygodniem. Test przeprowadzany jest na czczo i polega zasadniczo na spożyciu przez ciężarną wodnego roztworu zawierającego 75 g rozpuszczonej glukozy oraz następczego oznaczenia poziomów glikemii w odpowiednich punktach czasowych: na czczo, po upływie 1 oraz 2 godzin od wypicia roztworu. 

W czasie wykonywania badania, ciężarna powinna pozostawać w spoczynku – wszelka aktywność fizyczna może bowiem wpłynąć na wyniki testu. 

Prawidłowe wyniki doustnego testu obciążenia glukozą (OGGT) przedstawia poniższa tabela: 

Czas wykonania oznaczenia

Stężenie glukozy (mg/dl)

Stężenie glukozy (mmol/l)

Na czczo

<92

<5,1

Po upływie 1 godziny

<180

<10,0

Po upływie 2 godzin

<153

<8,5

Prawidłowe wyniki doustnego testu  tolerancji węglowodanów pozwalają wykluczyć występowanie u kobiety cukrzycy ciążowej (GDM). 

Doustny test tolerancji węglowodanów przeprowadzany jest w II trymestrze ciąży u kobiet nieobciążonych czynnikami ryzyka, ponieważ właśnie w tym okresie najczęściej ujawniają się zaburzenia świadczące o rozwoju cukrzycy ciążowej (GDM). To właśnie w drugiej połowie ciąży znacząco wzrasta stężenie hormonów, które nasilają insulinooporność tkanek i prowadzą do rozwoju cukrzycy. 

O istnieniu cukrzycy ciążowej (GDM) świadczyć mogą wyniki doustnego testu obciążenia glukozą (OGGT) przedstawione w poniższej tabeli: 

Czas wykonania oznaczenia

Stężenie glukozy (mg/dl)

Stężenie glukozy (mmol/l)

Na czczo

92-125

5,1-6,9

Po upływie 1 godziny

>180

>10,0

Po upływie 2 godzin

153-199

8,5-11

 

W przypadku, gdy doustny test obciążenia glukozą (OGGT) potwierdza rozpoznanie cukrzycy ciążowej (GDM), kobieta niezwłocznie kierowana jest pod opiekę poradni diabetologicznej, gdzie najpierw przechodzi szkolenie z zakresu zasad właściwego odżywiania oraz aktywności fizycznej zalecanej ciężarnym. 

W przypadku uzyskania na czczo wyniku pomiaru glikemii >125md/dl (>6,9mmol/) nie przeprowadza się testu doustnego obciążenia glukozą (OGGT), lecz dokonuje się drugiego pomiaru glikemii na czczo innego dnia. Dwukrotny wynik stężenia glukozy w osoczu krwi żylnej na czczo >125mg/dl (>6,9mmol/l) upoważnia do rozpoznania tzw. cukrzycy w ciąży, czyli zaburzenia metabolizmu glukozy, które prawdopodobnie występowało już przed okresem ciąży, ale nie zostało wtedy wykryte. 

Podobnie o cukrzycy w ciąży świadczy uzyskanie stężenia glukozy >199mg/dl (>11mmol/l) po upływie 2 godzin w teście doustnego obciążenia glukozą (OGGT).

 

Postępowanie diagnostyczne u kobiet predysponowanych do rozwoju cukrzycy ciążowej

Podczas pierwszej wizyty, na jaką udaje się kobieta ciężarna, specjalista ginekolog potwierdza ciążę, przeprowadza badanie podmiotowe oraz przedmiotowe, których celem jest m.in. określenie ewentualnego ryzyka wystąpienia w czasie ciąży różnego rodzaju powikłań, a wśród nich cukrzycy ciążowej (GDM). Stwierdzenie obecności czynników ryzyka ma wpływ na dalsze postępowanie diagnostyczne mające na celu jak najwcześniejsze wykrycie zaburzeń funkcjonowania gospodarki węglowodanowej. 

Do najistotniejszych czynników mających wpływ na występowanie zaburzeń metabolizmu węglowodanów u kobiety ciężarnej, zalicza się :

  • wiek powyżej 35 lat
  • urodzenie w przeszłości dziecka o masie ciała przekraczającej 4000g
  • urodzenie noworodka z wadą rozwojową
  • zgon wewnątrzmaciczny w wywiadzie
  • nadciśnienie tętnicze
  • nadwaga lub otyłość
  • występowanie cukrzycy typu 2 w rodzinie
  • wielorództwo
  • zespół policystycznych jajników (ang. polycystic ovary syndrome, PCOS)

Kobiety,u których stwierdza się obecność czynników sprzyjających rozwojowi cukrzycy ciążowej (GDM), powinny zostać skierowane na doustny test obciążenia glukozą (OGTT) już w I trymestrze ciąży, bez względu na wynik oznaczenia stężenia glukozy na czczo. Prawidłowy wynik doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT) u tych kobiet nie zwalnia jednak z konieczności powtórnego jego wykonania pomiędzy 24 a 28 tygodniem ciąży.

Do góry